www.kriminoloji.com
SUÇUN NEDENLERİ – SUÇ ETOLOJİSİ
Prof.Dr. Timur
DEMİRBAŞ[1]
©
www.kriminoloji.com 2002
IV. SUÇLULUĞU
ÇOK SAYIDA FAKTÖRE BAĞLAYAN TEORİLER VE SUÇLULUK TEORİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
A)
Suçluluğu Çok Sayıda
Faktöre Bağlayan Eğilim:
Suçluluk teorilerinin yetersizliği,
özellikle suçlu davranışın olması yüzünde, adil olmayan tek yönlü suçu açıklama
denemelerinde ortaya çıkmıştır. İşte bu durum, zorunlu olarak gayretlerin bir
Rönesans’ına ve neden sorusu ile bağlantılı bir birleşme teorisine götürmüştür.
Bu girişim, hem çeşitli türdeki çevre etkilerini ve yapı (beden) faktörünü, hem
de suçlunun özel kişisel özelliklerini kapsıyordu.[2] Eğer kriminoloji bir bilim olmak istiyorsa, o zaman,
yeterli ihtimalleri gösteren çeşitli suç faktörlerini bir teoritik açıklama
bağlantısı içinde yerleştirebilmelidir.[3] Çok sayıda faktör etkisi, orta menzildeki çok sayıda
teorinin uyumu ile ilgili değildir. Bilakis çok sayıda faktör girişimi, hiçbir
teoriye dayanmaksızın, deneysel-eleyici şekilde cereyan eder. Bu yüzden çok
sayıda teori faktörü, kendi deneysel çalışması için seçtiklerini; iki grup
arasındaki farkı ortaya çıkartmak ve mahkumları özellikleriyle belirlemek için,
mahkûm olmayanlar üzerine karşılaştırmalı sonuçları toplar.[4]
Suçluluğun yapı (beden) ve çevrenin
birlikte etkisi vasıtasıyla belirlendiğine dair düşünceye rağmen, suçluluğu
açıklamaya zorlayıcı çok faktör girişimi gerekli değildir, bu girişimin
oluşumu, teorik arka plandan önce tarihsel anlaşılır. Çok sayıda faktör
girişimi, ara sıra teorisizlik olarak tavsif edilir. Çok sayıda faktör
girişimi, teori değildir; o bir teoriye göre arayıştan vazgeçmedir. Şu ana
kadar ki nedensellik açıklamalarının, kriminolojide yeri olmadığı, tek tek
faktörlerden birisini suçun nedeni olarak isimlendirilmesi yeterli ve gerekli
olanın suça götürdüğündendir. Bunun değerlendirmede çıkış noktası olması,
deneysel, nispi , garanti edilmiş anlayıştır. Fakat bununla birlikte, çok
sayıda faktör girişimi anlayışı içerisinde, suçu bir çok sayıda faktöre
dayanarak açıklamak için yol serbesttir; çünkü suçluluk, hatta birkaç faktörden
birisinin daima yeterli ve gerekli açıklanmasına tabi tutulur, fakat bu faktör
şimdiye kadar bulunamamıştır. Gerçekten de, Alman kriminolog Wilhelm Sauer,
böyle düşünceleri suçluluk heyecanı olarak verir: “Suçluluk onun en derin
köküne sahiptir. Çevre değil, bilakis kişilikte, fakat yapıda “değil, bilakis
özgür irade içinde. Suçun son nedeni, bu irade içinde bulunan, ondan sonuçlanan
ve sonunda suç hareketini meydana çıkaran iradi elementtir. Bu, onun illi
tabiatından dolayı heyecanlandıran olarak nitelendirilir. Heyecanlandıran
durum, insanın iradesi ve davranışı içindeki yaratıcılığı ifade eder.
Kriminoloji, etkinliğin kuvveti ve derecesini belirlemeye sahiptir.[5]
Deneysel görünüşten bir tanesini
suçluluğun tek nedeni olarak kabul etme, pratik olarak kullanılamaz. Sauer’in
cümlesi bilimsel değildir; çünkü, serbest irade problemi deneysel olarak
çözülemez. Fakat haklı nedenlerden, suçluluğun farklı durumlar gerektirdiği ve
sadece birisi vasıtasıyla tek faktörden doğmadığını kabul edebiliriz. Çok
sayıda faktör girişiminin temsilcileri uygulamada, suçlulunun kişiliği ve
çevreden bütün düşünülebilir faktörler ile suçun meydana çıkışını ortaya
koymuşlardır.[6]
Yaşam
Dış
Tabiat İnsanlık
(İç Tabiat)
Yer:
Zaman Hepsinin
Her
Bir İnsanın
Ülke Tabii Gerçekleşenler Gelişimi Gelişimi
İklim, Vatan, Yerel
Zamansal Halk Köken Bedenin Ruh,
Yerin Yerleşme Özellik: Özellik: (Irk) Aile Oluşumu, Kültür,
Yapısı (Şehir, Hava, Haftanın Kalıtımsal Normal
Kırsal) Derece Günü, Yapı, Olmayan
Günün Cinsiyet, Görünüm:
Zamanı Yaş; Suçluluk
Normal
Olamayan
Görünüm:
Hastalık
Kültür
Kişisel
Kültür Değerlendirme
Eğitim Öğretim: Ortaya
Konan Sosyal
Sanat, İş (çalışma)
Kültürü Kültür
Bilim
Ahlâk, Gelenek
Din (örf) Teknik, Ekonomik, Müşterek Toplumsal
Hukuk Trafik Mesleki Toplumsal
Çalışma Hoşluklar
(Muaşeref)
Sergilere
(Değerlere,
Müze)
Bakmalar,
KültürDerneği
Dar: Geniş:
Ebeveyn
Evi, Meslek
Evlilik,
Aile Topluluğu,
Arkadaşlık, Politik
Dostluk, Topluluk,
Okul, Kilise,
Çıraklık Devlet,
Millet
Şekil-3: Doğal
ve Kültürel Yaşamın Gelişimi İçinde Suçluluk (Sauer,70)
Suçluların hiçbir şekilde sadece
fakir sınıftan çıkmamasına rağmen, yoksulluk ve suçluluk arasında sıkı
ilişkinin bulunduğu üzerinde genel mutabakat vardır. Yoksulluk çok nadir olarak
bir suçun nedenidir; fakat birlikte ve her durumda farklı kuvvette suçun
nedenlerini ortaya koyan gerekli koşulların gerekli koşulların bulunması
halinde, suç genellikle çok sık meydana gelir.[7]
A)
Suçluluk
Teorilerinin Değerlendirilmesi:
Ortaya konulan suçluluk teorileri,
bunlara başka teoriler de eklenebilirdi, suçluluğun oluşumunu az kapsamlı
açıklayabilecek durumdadırlar. Teoriler, en iyi durumda suçluluğun bir kısmını
açıklayıp, fakat geniş alanını tamamen dikkat dışı bırakmışlardır. Böylece,
mesela trafik suçluluğunu makul olarak açıklamış durumda olan bir teori yoktur.
Bu yüzden, suçluluk teorileri önceden pek az tahminle kullanılabilirler.
Bununla, onlar suçluluğun önlenmesini gerçekleştiremezler. Ayrıca birçok
suçluluk teorisi, sosyal faktörlerin sadece bir kısmını seçmekte ve yalnız bunu
suça sebebiyet verme ile bağlantı içerisine getirmektedirler. Bu özellikle çok
sayıda faktör girişiminde, olumsuz sosyal faktörler ve suçluluk arasında daima
bir ilişki olduğu iddiasında, göze çarpar. Bu memnuniyet verici değildir ve bir
çok durumda suçluluğun açıklanmasında yetersizdir.
Suçluluk teorileri, suçluluğu,
onların meydana gelişini çok yüksek veya çok düşük bir istatistiki ihtimal ile
açıklayabilirler. Suçluluk daima tek bir insan için değil belirli bir ihtimal
ile belirli bir grup için açıklanabilir.[8]
Sonuç olarak, bizim suçlu olarak
nitelendirdiğimiz davranışları, onarın meydana gelişi içinde kapsamlı ve
memnuniyet verici olarak açıklayan hiçbir teori yoktur. Bu yüzden, farklı
suçlulukları açıklamada, farklı teorilere gidilmesi zorunludur. Her durumda,
suçluluğu tek başına memnuniyet verici açıklayan bir teori şüphesiz yoktur.[9]
DİPNOTLAR: